Sżn skólans

Leištogasamfélag er framtķšarsżn skólans. 

 Af tengslum innan stofnanna spretta hugmyndir, framtķšarsżn og menning. Heišarleg tengsl byggja į heišarleika, upplżsingamišlun og öryggi, žau skapa sįtt og fyrirsjįanleika sem hęgt er aš byggja į nżja öryggistilfinningu, nżja tegund sambanda og nżjar stofnanir (Giddens, 1999).

Heišarleg tengsl eiga sér fyrirmynd ķ nįnum persónulegum samskiptum. Žau byggja ekki į hefšum, utanaškomandi žrżstingi eša skipunum, heldur ašeins į vilja til aš halda sambandinu įfram. Samskiptin eru žvķ ašeins til vegna žeirra sjįlfra og žeim er višhaldiš meš gagnkvęmum skuldbindingum, trausti, einlęgni og sameiginlegum skilningi (Giddens, 1999).

Til aš byggja upp heišarleg tengsl žurfa einstaklingar aš vera tilbśnir aš deila tilfinningum sķnum og eiga samręšur um žęr hugmyndir sem žeir byggja lķfssżn sķna į. Žrjįr grunnstošir hugmynda Giddens um heišarleg tengsl eru traust sem gegnsżrir samfélagiš, įhętta sem fólk žarf aš taka til aš samžykkja margbreytileika alžjóšavęšingar og lżšręši sem verklag ķ öllum įkvaršanatökum (Giddens, 1999).

Įhętta er ekki ógn eša hętta sem einstaklingar žurfa aš varast, heldur er hśn óhjįkvęmilegur hluti af lķfi žegna ķ nśtķmasamfélagi. Lķkt og traust felst óvissan bęši ķ samskiptum einstaklinga og ķ samskiptum žeirra viš umhverfi sitt. Samskipti fela alltaf ķ sér óvissu en į tķmum alžjóšavęšingar er óvissan vķštękari og meiri. Įhętta ķ samskiptum sem bżr til óvissu hefur bęši neikvęšar og jįkvęšar hlišar (Giddens, 1999). Jįkvęša hlišin tengist įbyrgš einstaklinga į eigin lķfi. Įhęttan fęr einstaklinga til aš treysta eigin dómgreind og felur ķ sér vilja til aš hafa įhrif į nišurstöšur ķ eigin framtķš įn žess aš žurfa aš treysta į fyrirfram gefnar reglur, trśarbrögš eša nįttśröfl. Neikvęša hlišin į įhęttunni er aš henni fylgir óöryggi sem getur leitt til getuleysis ķ samskiptum og ófullnęgjandi nišurstöšu (Giddens, 1999). Tengsl viš umhverfiš fela einnig ķ sér óvissu. Žaš er ekki hęgt aš treysta žvķ aš allar upplżsingar ķ umhverfinu séu 20 einfaldur sannleikur og sama į viš um heimsmynd og sjįlfsskilning. Vķsindi eru sannleikur į įkvešnum forsendum sem einstaklingar verša aš vega og meta ķ hverju tilvik. Mat manna į žvķ hvaš er satt og rétt er einnig afstętt, žvķ vķsindamenn eru meira og minna ósammįla um nišurstöšur (Giddens, 1999). Žegar įkvaršanir eru teknar er veriš aš byggja į įkvešnum upplżsingum sem venjulega fela ķ sér žį įhęttu aš žęr séu rangar eša illa undirbyggšar. Einn grundvallaržįtturinn ķ hreinum tengslum er aš einstaklingar žjįlfist ķ aš męta žeirri óvissu sem einkennir samskipti. (Giddens, 1999). Um leiš og einstaklingar taka žįtt ķ samskiptum sem grundvallast į óvissu žurfa žeir aš vera tilbśnir aš opinbera hugmyndir sķnar og treysta öšrum fyrir žeim. Slķk samskipti byggjast į trausti milli manna og trausti į žvķ umhverfi sem samskiptin eiga sér staš ķ. Ķ hreinum tengslum er lögš įhersla į fjölbreytileika og frelsi til aš tjį hiš óžekkta og žvķ geta skapast afleišingar sem ekki eru fyrirsjįanlegar eša er gert rįš fyrir (Endres, 2007). Giddens (1999) er ekki sį eini sem lagt hefur įherslu į mikilvęgi žess ófyrirsjįanlega ķ samskiptum innan stofnana. Bandarķski menntunarfręšingurinn Thomas J. Sergiovanni (2005) notar hugtakiš ófyrirsjįanleika (e. nonlinearity) žegar hann lżsir žvķ sem sem myndar innsta kjarna menningar ķ skólum. Hugmyndina fęr Sergiovanni śr kenningum Gleick (Sergiovanni, 2005). Ķ skilningi Gleick er ófyrirsjįanleiki ekki ašeins aš ekki sé hęgt aš sjį fyrir žróun skipulagsheildarinnar, heldur endurspeglast hann ķ žeirri stašreynd aš hver ašgerš leiksins hefur tilhneigingu til aš breyta reglunum. Žannig dregur Sergiovanni (2005) fram žį óvissu sem samskipti hafa ķ för meš sér og hve ófyrirsjįanlegar afleišingar žau geta haft ķ för meš sér. Sergiovanni telur lķkt og Giddens (1999) aš meš žessu sjónarhorni nįi skólinn žeim einkennum ašlögunar og sköpunar sem naušsynleg eru ķ nśtķma samfélagi. Žrišja grunnstoš heišarlegra tengsla er lżšręši tilfinninganna (e. democracy of the emotions). Meš hugmyndinni kallar Giddens (1999) eftir žvķ aš lżšręšisleg nišurstaša og lżšręšislegt ferli haldist ķ hendur og endurspegli vilja hópsins. Samskiptin eru męlikvarši į lżšręšiš og žvķ veršur aš taka tillit til tilfinninga einstaklinga ekki sķšur en hagsmuna og raka. Įkvaršanir sem teknar eru žurfa aš endurspegla žį tilfinningu sem einstaklingar hafa fyrir vilja hópsins og endurspeglast ķ umręšu og sameiginlegum skilningi innan hans. Lżšręšiš er žó ekki ašeins „einn mašur, eitt atkvęši“ heldur nišurstaša śr ferli žar sem ekki er ašeins tekiš tillit til raka heldur einnig samhengis og afstöšu einstaklinga gagnvart višfangsefninu. Lżšręši tilfinninganna vķsar bęši til žeirra dżptar sem lżšręšiš er grundvallaš į og nišurstöšunnar sem endurspegla 21 heildarhugmyndir allra sem aš mįli koma. Lżšręši tilfinninganna eru samskipti žar sem tekiš er tillit til allra sjónarmiša og ašstęšna ķ hverju tilviki. Žaš žżšir samt ekki aš allir fįi öllum sķnum kröfum framgengt eša aš allir séu ķ sömu stöšu innan stofnunarinnar gagnvart įkvaršanatökum. Lżšręši tilfinninganna žżšir aš tilfinningar séu jafn mikilvęgar og rök og stašreyndir og aš til žeirra sé tekiš tillit. Meš žvķ aš nota tilfinningar sem męlikvarša eša śtgangspunkt lżšręšis nįlgast Giddens įhrifasviš einstaklinga į nżjan hįtt. Meš lżšręši tilfinninganna dregur hann fram dżpt samskiptanna og ķtrekar aš lżšręši į aš gegnsżra alla vinnu stofnunarinnar. Lżšręši tilfinninganna er žvķ tengt ašstęšum, stöšu og įbyrgš einstaklinga hverju sinni. Ķ hreinum tengslum eiga allir sķna rödd og hafa rétt į aš lįta hana heyrast. Žaš krefst žess aš skżr umgjörš og įbyrgš séu til stašar. Lķkt og hefšbundiš lżšręši byggist lżšręši tilfinninganna į samžykktum grundvallarreglum, allir einstaklingar hafa sömu stöšu gagnvart žeim og gerš er krafa um gagnkvęma viršingu. Lżšręšislegt kerfi og lżšręši tilfinninga žrķfast ekki įn opinnar umręšu sem laus er viš hręšslu og ógnir. Sameiginlegur grundvöllur er traust. Lżšręši tilfinninganna er aš mati Giddens jafn mikilvęgt og lżšręšiš er til aš auka lķfsgęši ķ samfélaginu (Giddens, 1999). Hugmyndin um lżšręši tilfinninganna felur ķ sér lżšręši sem er hugsaš frį stjórnarhorni starfsmanna, byggir upp stofnunina og mótar hana. Lżšręši tilfinninganna felur ekki ķ sér andstęšur milli hugmynda einstaklings og menningar skipulagsheildarinnar og engan ešlismun į hugmyndinni um vilja einstaklingsins eša vilja leištogans. Giddens leggur įherslu į aš innan stofnana sé ekki hęgt aš nį öllum markmišum lżšręšis, en žaš sé žó markmiš til aš keppa aš og sem slķkt dragi žaš hugmyndafręšina ķ rétta įtt (Giddens, 1999). Lżšręši tilfinninganna sem einkenni heišarlegra tengsla veršur ekki skiliš frį įhęttu eša heišarleika. Lżšręši tilfinninganna er naušsynlegt ķ samskiptum sem fela ķ sér įhęttu og ķ slķkum samskiptum er naušsynlegt aš leggja įherslu į heišarleika. Žannig eru allir žęttir heišarlegra tengsla samofnir og mynda eina heild sem teygir sig frį innsta kjarna stofnanamenningarinnar aš ystu mörkum hennar. Markmiš heišarlegra tengsla byggist į ferli sem žróast ķ įtt aš menningu sem einkennist af heišarlegum tengslum. Eftir žvķ sem menningin er heildstęšari nęr hśn aš endurskapa stofnunina og aš lokum umskapa skrifręšislegan grunn stofnunarinnar og skapi nżtt skipulag sem ber einkenni rķkjandi menningar. Žvķ er ekki nóg aš bęta nżjum įhrifažįttum inn ķ grunn skrifręšis heldur žarf aš endurhugsa heildarmenningu og 22 uppbyggingu. Žannig nęr öll stofnunin aš endurspegla žarfir og raddir einstaklinga innan hennar (Giddens, 1999).

 

 

Aš leiša meš opnu hjarta žżšir aš hvernig sem persónuleg lķšan leištoga er deyfir hann sig ekki 45 fyrir įreitum eša bregšur fyrir sig varnarhįttum (Heifetz og Linsky, 2002b). Aš deyfa sig ekki fyrir įreitum žżšir aš leištoginn getur ekki leyft sér aš einfalda hluti eša sętta sig viš aš žekkja ekki allar hlišar mįlsins. Hann getur ekki brugšiš fyrir sig fordómum eša stašalķmyndum til aš tślka veruleikann en veršur sķfellt aš spyrja spurninga og leita įrangursrķkari leiša. Leištoginn sem leišir meš hreint hjarta getur heldur ekki beitt fyrir sig varnarhįttum eins og hundsun, žöggun, kśgun eša öšrum mķkrópólitķskum leišum til aš fjarlęgja sig višfangsefnum eša breiša yfir vandamįlin. Dyggšir (e. virtues) hreins hjarta eru flekkleysi (e. innocence), forvitni (e. curiosity) og samhygš (e. compassion). Flekkleysi er nįtengt heišarleika og trausti og byggir į fyrirsjįanleika ķ samskiptum. Fyrirsjįanleiki byggir į žeirri nįlgun leištoga aš leitast viš aš draga fram žaš sem sannast og réttast er ķ hverjum ašstęšum įn žess aš hanna atburšarįsina, beita pólitķskum leikjum eša taka žįtt ķ žeim. Flekkleysi leištogans hefur mikilvęgu hlutverki aš gegna til aš skapa naušsynlegt traust. Flekkleysi er brżnt til aš halda trausti milli leištoga og starfsmanna. Ašlögun reynir mikiš į starfsfólk skólans og žį er traust grundvallaratriši. Žaš getur veriš erfitt aš višhalda trausti žegar įlagiš er mikiš og starfsmenn eiga erfitt meš aš fóta sig ķ nżjum ašstęšum (Heifetz og Linsky, 2002). Flekkleysi er ekki einfaldleiki žess sem ekki žekkir takmarkanir sķnar og markmiš, heldur er flekkleysinu višhaldiš žrįtt fyrir aš hvert skref sé ķgrundaš meš fullri mešvitund um žį žręši sem liggja aš višfangsefninu hverju sinni. Ķ flekkleysi opins hjarta sameinast einlęg einfeldni og einbeitt įętlun. Žannig endurspeglar flekkleysi traust sem byggt er į traustri lķfssżn leištogans og traustri leišsögn hans (Heifetz, 1994). Leištoginn žarf aš višhalda von ķ ašstęšum sem viršast vonlausar og mišla henni žannig aš hśn byggi upp hugrekki starfsmanna. Til aš lżsa einfaldleika og styrk flekkleysis ašlögunarleištoga leita Heifetz og Linsky (2002) ķ hugmyndafręši Bśddista og tala um hęfileika til aš višhalda frumstęšum huga (e. beginner's mind) eša sjónarhorni einfaldleikans (e. naive perspective). Žaš sjónarhorn felur ķ sér frumstęšan eldmóš sem getur veriš gagnrżninn en mišlar alltaf stašfastri von um nż tękifęri (Heifetz og Linsky, 2002). Flekkleysiš er einnig hęfileiki til aš fį kjįnalegar hugmyndir, hugsa į óvenjulegan hįtt og sjį hinar björtu hlišar tilverunnar. Flekkleysi ber alltaf ķ sér von og umhyggju en hefur um leiš heišarlega sżn į ašstęšur og stenst žvķ žį freistingu aš forša fólki frį erfišum įkvöršunum og verkefnum (Heifetz og Linsky, 2002a). Forvitni er leištoganum naušsynleg til aš geta komist aš kjarna mįlsins žegar įtt er viš flókin og erfiš višfangsefni. Forvitni er lķkt og flekkleysi ekki ómešvituš og illa ķgrunduš heldur grundvölluš į einbeittum vilja til aš meta 46 ašstęšur śt frį žvķ sem sannast er hverju sinni og skoša allar hlišar žeirra. Forvitni byggist į žvķ aš ķ samskiptum eru alltaf óvissužęttir sem stundum žarf aš skżra eša dżpka. Forvitni opins hjarta spyr spurninga jafnvel žótt žęr hljómi illa og geti oršiš til aš tefja skipulagšan feril eša minnka skilvirkni žegar til skemmri tķma er litiš. Sį forvitni tekur įhęttu og hefur kjark til aš višurkenna aš hann hefur ekki alltaf lausnir og žarf oft aš spyrja og prófa nżjar leišir til aš finna réttu svörin. Ašlögunarleištogi heldur ekki ķ hugmyndir vegna žess aš žęr eru žęgilegar eša lķta vel śt. Hann leitar žess sem réttast er um leiš og hann er mešvitašur um aš endanlegur sannleikur er ekki til (Heifetz og Linsky, 2002). Forvitni opins hjarta er ekki knśin įfram af vilja til aš kunna og geta heldur vilja til aš greina og žróa. Heifetz og Linsky (2002) fjalla um verkfęri sem leištogi getur beitt til aš vera fęr um aš vinna žį vinnu sem ętlast er til af honum. Ferliš byggir į innsęi ķ ašstęšur, innsęi į fólk og tilfinningu fyrir žeim kröftum sem eru til stašar ķ umhverfinu. Žegar unniš er meš erfiš verkefni žarf leištoginn aš foršast aš koma meš lausnir og taka aš sér vandamįlin. Hann į žó ekki aš vera fjarlęgur ķ lausn vandamįlanna. Leišir sem leištogi beitir ķ erfišum višfangsefnum eru: a) Skapašu žér fjarlęgš į višfangsefniš (e. get on the balcony) b) Hugsašu pólitķskt (e. think politically) c) Hafšu stjórn į óumflżjanlegum įtökum (e. orchestrate the conflict) d) Lįttu fólk sjįlft vinna śr sķnum vandamįlum (e. give the work back) e) Haltu ró žinni (e. hold steady) Leištogi skapar sér fjarlęgš frį višfangsefnum til aš öšlast yfirsżn, fjarlęgjast eigiš sjónarhorn og sjį hlutina frį sjónarhorni samverkamanna (Heifetz og Linsky, 2002). Žaš er ekki ešlilegt žeim sem er žįtttakandi ķ atburšarįs aš horfa į hana ķ fjarlęgš. Leištogi žarf aš nįlgast žaš sjónarhorn til žess aš geta betur gert sér grein fyrir višbrögšum sķnum og hvaša ķhlutun hann į aš beita. Til aš nį aš gera žetta žarf leištoginn aš nota hugann til aš draga sig śt śr ašstęšum og skapa sér sjónarhorn įhorfandans. Žetta sjónarhorn getur varaš augnablik eša lengri tķma en gefur leištoganum mikilvęga fjarlęgš frį višfangsefninu og fęrir honum nżja sżn. Ašlögunarforysta notar lķkingu af dansgólfinu žar sem leištogi fjarlęgist svišiš meš žvķ aš fara upp į svalirnar og horfa yfir žaš. Žannig eru minni lķkur į aš hann mistślki ašstęšur eša dragi rangar įlyktanir. Įskorunin er aš fara fram og til baka milli stjórnarhorna og öšlast žannig skilning į žeim kröftum sem eru ķ gangi og hvaš er hugsanlega aš baki 47 žeim. Žannig veršur leištoginn fęrari ķ aš takast į viš žęr ašstęšur sem fyrir hendi eru(Heifetz og Linsky, 2002) . Aš hugsa pólitķskt er aš vinna meš fólki, hafa įhrif į žaš og beina žvķ į įkvešnar brautir (Heifetz og Linsky, 2002). Žaš felur ekki ķ sér mķkrópólitķska leiki eša įtök um völd eša hugmyndafręši. Eitt af žvķ mikilvęgasta er aš fį ašra starfsmenn sem standa fyrir utan til aš ašstoša og żta į hópinn aš halda vinnunni įfram. Ķ pólitķskum dansi er mikilvęgt aš vera heišarlegur og žegar leištogi er hluti af samfélagi eša stofnun er trśveršugleiki hans mikilvęgur. Žaš žarf aš gefa tķma til aš móta nżja sżn og skilgreina žaš sem hefur fariš śrskeišis. Leištoginn er fyrirmynd fyrir žaš sem į aš gera, hann veršur aš vera reišubśinn aš taka įhęttu og sżna į eins įžreifanlegan hįtt og hęgt er aš hann sé sjįlfur tilbśinn aš fórna eins og hann ętlast til af samverkamönnum sķnum (Heifetz og Linsky, 2002). Til aš hafa stjórn į įtökum innan hópsins er mikilvęgt aš žróa meš sér ólķkar og fjölbreyttar ķhlutunarleišir (Heifetz og Linsky, 2002). Įšur en komiš er inn ķ įtökin er mikilvęgt aš byggja upp stöšuna meš žvķ aš skapa traust innan hópsins. Slķkt traust gefur leištoganum meira svigrśm til athafna og samverkamenn eru tilbśnir aš leggja į sig meiri vinnu ķ trausti žess aš leištoginn viti hvert stefnt er. Leištogi sem er ķ mišju vinnuferli veršur aš vanda samskipti sķn og vera sķfellt aš ķhuga nęstu skref. Hann mį ekki missa tökin į vinnunni og žarf žvķ aš gefa upplżsingar og lausnir į réttum stöšum og halda žannig „hitastiginu“ ķ hópnum hęfilegu. Hluti af žvķ er aš brjóta vandamįliš nišur ķ hluta žar sem hvert hluti gefur tilfinningu fyrir žvķ aš markmišum hafi veriš nįš og hópnum miši ķ įtt aš žvķ aš leysa mįliš. Žrįtt fyrir litla sigra žarf samt sem įšur aš vera mešvitašur um lokamarkmišiš og minna eins oft og žurfa žykir į hvert lokamarkmiš hópsins er og aš eftir žvķ sem vinnunni miši įfram fęrist hópurinn nęr markmišinu (Heifetz og Linsky, 2002). Aš gefa samverkamönnum verkefniš aftur til baka felst ekki ķ žvķ aš leiša hópinn eins og hiršir sauši sķna heldur ķ aš spyrja spurninga, hafa yfirsżn, ögra fylgjendum og draga fram žęr andstęšur sem eru ķ gangi. Markmišiš er aš fį samverkamenn til aš takast sjįlfa į viš vandamįliš og öšlast žannig nżja sżn, nżtt hlutverk, nż tengsl og nżjar hugmyndir eša nįlganir (Heifetz og Linsky, 2002). Žar sem unniš er meš margbreytilegan vanda eiga įtök sér staš. Ašlögunarforysta er žannig aš stórum hluta įgreiningsstjórnun. Žaš er žvķ mikilvęgt aš geta litiš į įtök milli hópa eša hugmyndakerfa sem skapandi afl ķ samskiptum. Djśpstęšur įgreiningur er vél sem knżr įfram mannlega žróun. Leištogi žarf aš įtta sig į žessu og geta unniš meš įtökin meš žvķ aš skapa öruggt umhverfi, stjórna įtökunum og gęta žess aš 48 hópurinn hafi sameiginlega framtķšarsżn į žaš sem bķšur ef žau nį aš leysa śr vandanum. Markmišiš er ekki aš valda óžęgindum; žaš eru afleišingar. Markmišiš er framžróun og framfarir (Heifetz og Linsky, 2002). Leištoginn žarf aš gęta aš žvķ aš halda rónni žrįtt fyrir įtök ķ starfsmannahópnum og jafnvel žótt įtökin brjótist śt meš žvķ aš sótt sé aš honum persónulega (Heifetz og Linsky, 2002). Ķ sumum verkefnum er grundvallaratriši aš leyfa mįlinu aš žroskast įšur en haldiš er įfram og žį eru įtök naušsynleg. Starfsmenn žurfa aš geta opinberaš skošun sķna og jafnvel gert sér sjįlfir skżrari grein fyrir žvķ hverjar žęr eru. Leištoginn beitir forvitni til aš komast aš kjarna mįlsins og finna hvaš raunverulega brennur į fólki. Leištogi spyr spurninga eins og: Hversu djśpt snerta mįlin? Hversu mikiš žarf fólk aš fręšast til aš skilja/skynja vandamįliš? Hvaš segja óformlegir leištogar innan hópsins um mįliš? Hver/hverjir stżra mįlinu og halda um žręšina? Ķ flóknum ašstęšum žarf leištoginn sjįlfur aš halda mįlinu į lofti og passa aš athyglin leiti ekki annaš. Til aš greina žann vanda sem getur komiš upp ķ stofnunum žarf leištoginn aš geta fariš handan žess sem birtist į yfirboršinu og leitaš aš undirliggjandi vandamįlum sem sżna hvaš raunverulega er aš gerast ķ starfsmannahópnum. Ķ töflu 4 eru nokkur dęmi um vandamįl sem birtast ķ hópum žegar unniš er meš erfiš vandamįl (Heifetz, Grashow, Linsky. 2009. bls 74). Ķ töflunni er dregiš fram žaš bil sem getur veriš milli žess sem birtist ķ starfsmannahópnum og žess sem raunverulega er aš. Oft gerir starfsfólk sér ekki grein fyrir žvķ hvert vandamįliš er ķ raun og veru og žvķ er žaš verkefni leištoga aš spyrja spurninga sem varpa ljósi į žaš.

Valsįrskóli  |  Svalbaršsströnd |  601 Akureyri  |  S. 464 5510  |  valsarskoli@svalbardsstrond.is
Leikskólinn Įlfaborg  |  Svalbaršsströnd  |  601 Akureyri  |  S. 464 5505 |  alfaborg@svalbardsstrond.is
Tónlistaskóli Svalbaršsstrandar |  Svalbaršsströnd  |  601 Akureyri  |  S. 464 5519 | tonlist@svalbardsstrond.is 
VINABORG – VISTUN | S. 464 5517